Eurasiatoday
Дүйшөмбү, 16-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Америка Куш-Тепа каналынын курулушун кандай максатта каржылоодо?

  • Аналитика
  • 26.01.2024 14:31

Loading

«Талибан» 2022-жылдын мартында эле «Куш-Тепа» каналын кура баштаган. Алардын максаты  – Балх, Жаузжан, Фарьяб провинцияларында какшып жаткан жерди сугат аянтка айлантуу жана 250 миң адамды жумуш менен камсыз кылуу.

285 километр аралыктагы объект толугу менен 2028-жылы курулуп бүтүш керек. Каналдын курулушу өтө тездик менен жүрүүдө, биринчи этаптагы 108 км өткөн жылы, белгиленген мөөнөттөн 8 ай эрте пайдаланууга берилди.

«Куш-Тепанын» курулушу 700 млн долларга бааланган. Алгач каржылоо Афганистандын бюджетинен пландаштырылган. Бирок жакында 600 млн долларды  Мамлекеттик департамент тарабынан түзүлгөн АКШнын Эл аралык өнүгүү боюнча агенттиги бөлө тургандыгы белгилүү болду.

Тема боюнча

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026

Бул америкалыктар үчүн деле күтүлбөгөн жаңылык катары кабыл алынууда. Себеби адатта АКШ өз акчасын өкмөт аркылуу чет элдик инфраструктурага чегербейт. Ошол эле учурда Батыштын менчик компаниялары да адатта негизинен мунай, сейрек металлдардын жана башка өздөрүнүн өнөржайы үчүн сырьё катары колдоно турган кен байлыктарга “аңчылык” кылышат.  Андыктан АКШ кандайча алгач  «Томагавкалар» менен аёосуз талкалаган, кийин 20 жыл катары менен оккупациялап жаткан Афганистандын суу ресурстарына камкордук көрө баштады?

«Бул жерде өзгөчө деле жашыруун сыр жок, – деп эсептейт  «Каспий-Евразия» эл аралык жана коомдук-саясый иликтөөлөр борборунун эксперти Александр Алексеев. – АКШга баа берсе болот, алар өздөрүнүн геосаясый чагымчылдык аракеттерин узак убакыт ойногонду жакшы билишет. Бул айтканыбызга эң жакын жана далилдүү мисал – өздөрүнүн жеке кызыкчылыгындагы максаттарына жетүү үчүн Украинаны Россия менен согуштуруп, отту тутандырып койду. Кош-Тепа менен болгон жагдай тууралуу айта турган болсок,  сугат суудан жабыркап келген Борбор Азиянын эбегейсиз аймагына башаламандыкты орнотуп, «суу согушун» тутантуу сценарийи каралууда. Демек, суу талаштан кошуна мамлекеттердин ортосунда карама-каршылык чыкпайт деп кепилдик берүүгө болбойт. Ал эми отко май чачып койсо, ал жалбырттап да кетиши мүмкүн».

Вашингтон Борбор Азияны Россия жана Кытайдан бөлүп алууну көздөй тургандыгын ачык эле билдирип келет. Бул максатына жетүү үчүн сүйлөшүү, азгыруу ыкмалары колдонулуп, тилекке каршы эч кандай реалдуу экономикалык кызматташтык сунушу айтылбайт.  Кош-Тепага акча жумшоо менен Батыш азыркы Кабулду каржы кайырмагына илип, ошол эле учурда Афганистандын кошуналарына көйгөйдү жана түздөн-түз коркунуч жаратып койду. Келечекте бул кадам аскердик кагылышууга да өтүп кетиши мүмкүн. Ошондо америкалыктар 2001-жылы Афганистанга кирген учурда Кыргызстан жана Өзбекстанда аскердик базаларды ачкандай   «жардамга келишет».

Эмесе, цифраларды карап көрөлү. Куш-Тепа каналынын курулушу аяктагандан кийин Өзбекстан жана Түркмөнстан жыл сайын 10 млрд кубометр сууну (Амударьянын 15%ы) жоготуп, аймактагы суу балансы кескин өзгөрөт. Азырынча артында АКШ тургандыгын сезген талибдер өздөрүнө ишенимдүү болуп, баштаган ишин жигердүү улантууда.  Ал тургай ар кандай сүйлөшүүлөрдөн оройлук менен баш тартып, Афганистанга  «Амударьянын 27-30%ы таандык экендигин» билдиришүүдө. Ошол эле учурда расмий Кабул дарыянын суусун биргелешип пайдалануу тууралуу эч кандай документке кол койгон эмес.

Келечекте мындан да опурталдуу жагдай болушу мүмкүн. Талибдер Дашт-и-Жун  суу сактагычын куруп, Пянж дарыясынын кайсы бир бөлүгүн жай мезгилинде буруп кетүүнү пландаштырууда. Ошентип Афганистандын түндүгүндөгү трансчегаралык дарыялардан суунун көбүнө ээлик кылып калат.

«Куш-Тепанын ишке киргизилиши Өзбекстандын Бухара, Хорезм облусттарында, Каракалпак автономиялуу облусунда экологиялык стрессти жана суу ресурсуна болгон өтө оор көйгөйлөрдү жаратат. Бул жагдайга Ташкент, Душанбе, Ашхабад унчукпай эле карап отура бербеши мүмкүн. Демек, ыкчам жана каттуу жооп берүүгө туура келет. Суунун тартыштыгы миллиондогон адамдардын күнүмдүк жашоо турмушуна, экономикасына чоң сокку уруп, миңдеген гектар пахта аянттары, жашылча-жемиш эккен айыл чарба өсүмдүктөрү түшүмсүз калып, бул продукцияларды экспорттоп келген болсо, андан ары импорттоп калышы мүмкүн», – дейт Александр Алексеев.

Эмне кылуу керек? Алгач БА мамлекеттери Куш-Тепа каналы боюнча жалпы позицияны иштеп чыгып, бул чечимди кийинкиге калтырбай, тез арада чечүүнү мезгил талап кылууда. Бул көп сөздү жактырбаган талибдер менен жеңил жана ишенимдүү сүйлөшүүгө шарт түзөт.

Негиз катары СССР доорундагы суу боюнча өз ара кызматташуу тажрыйбасын да алса болот. Ал кезде бул аймакта эч кандай суу талаш көйгөйү болгон эмес. БА өлкөлөрүнө талибдер менен суу бөлүшүүгө Россия да кайдыгер карабай, өзүнүн суу пайдалануу тармагындагы  өнүккөн илимий комплексин кошуп, кыйын сүйлөшүүлөрдөгү аймактык таасири жана тажрыйбасын бөлүшөт деп айтса болот.

Даярдаган Эмилбек Момунов.

 

 

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: афганистанБорбор АзияКуш-Тепасуу көйгөйүТалибан
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

Иордания Борбордук Азияда жаңы геосаясий оюн баштап жатабы: падышанын сапарынын артында АКШ менен Израилдин кандай кызыкчылыктары турат?

14.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Ооганстанда үйлөнүү үлпөттөрүндө жана майрамдарда фейерверк атууга толугу менен тыюу салынды

Ооганстанда үйлөнүү үлпөттөрүндө жана майрамдарда фейерверк атууга толугу менен тыюу салынды

29.10.2026
Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

Египет Борбор Азия өлкөлөрүнүн жарандары үчүн өлкөгө кирүү эрежелерин катаалдатууда: туристтер эмнелерди билиши керек?

24.10.2026
Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

Лавров: Радикалдар Ооганстан аркылуу Борбор Азияга жана Россияга коркунуч жаратууну көздөшүүдө

16.10.2026
БУУ Ооганстанда аялдарга жана ЖМКларга каршы репрессиялар күчөгөнүн билдирди

БУУ Ооганстанда аялдарга жана ЖМКларга каршы репрессиялар күчөгөнүн билдирди

16.10.2026
Борбор Азия жана Ак үйдүн табышмагы: АКШнын аракеттерине болгон ишенимди кайра карап чыгуу зарылдыгы 

Борбор Азия жана Ак үйдүн табышмагы: АКШнын аракеттерине болгон ишенимди кайра карап чыгуу зарылдыгы 

13.10.2026
Эксперт: Иран деңиз блокадасынын шартында КМШ өлкөлөрү менен сооданы кеңейтүүгө кызыкдар

Эксперт: Иран деңиз блокадасынын шартында КМШ өлкөлөрү менен сооданы кеңейтүүгө кызыкдар

09.10.2026
Иран Ооганстанга жер бөлүп берет

Иран Ооганстанга жер бөлүп берет

09.10.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

Эксперт: АКШнын Иранды кургактыктан курчоо аракети ишке ашпай турган план

13.11.2026
АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

АКШда дизель отунунун запасы 23 жылдагы эң төмөнкү деңгээлге түштү

13.11.2026
2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

2026-жылы Афганистандын университеттерине бир да кыз кабыл алынган эмес: өлкө аял адистерсиз калуу коркунучунда

13.11.2026
Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

Пезешкиан: Американын коркутуу жолу менен дипломатия жүргүзүүгө аракет кылып жатканы — уят көрүнүш

13.11.2026
Иран Ормуз кысыгында АКШнын MQM-170 дронун кармап алганын билдирди. Видео

Иран Ормуз кысыгында АКШнын MQM-170 дронун кармап алганын билдирди. Видео

29.10.2026
Ормуз кысыгындагы кризис Европада газдын баасын рекорддук деңгээлге жеткирди

Ормуз кысыгындагы кризис Европада газдын баасын рекорддук деңгээлге жеткирди

29.10.2026

Валюталар курсу

Экономика

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

Иран менен Пакистандын чек арасында банктык жана бажылык чектөөлөрдөн улам жүк ташуу токтотулду

24.10.2026
АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

АКШнын Иран экономикасынын кыйрашы тууралуу билдирүүсү чындыкка дал келбейт

19.10.2026
Иранда өтүүчү мал чарбачылыгы жана канаттууларды өстүрүү боюнча көргөзмөгө 16 өлкө катышат

Иранда өтүүчү мал чарбачылыгы жана канаттууларды өстүрүү боюнча көргөзмөгө 16 өлкө катышат

15.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
200 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.