Кыргызстанда мөөнөтүнөн мурда дайындалган ЖК депутаттарын шайлоо өтүп, шайлоонун эртеси да болду. Бул жолку шайлоо өнөктүгү чынын айтыш керек, мурдагылардан таптакыр өзгөчө өттү. Анткени административдик ресурстарды колдонууга тыюу салуудан тартып, аралыктан добуш берүүгө чейинки бардык аракеттер өзгөчөлөндү. Ал эми талапткерлер үгүт иштеринен баштап, болжолдуу добуш саноого чейинки аралыкта өздөрүнүн чыдамкайлыгын көрсөтүштү. Бул макалада өлкөдөгү, айрыкча өлкө түштүгүндөгү шайлоо өнөктүгү кандай өткөнүнө азыноолук токтолобуз.
Кыргызстандагы шайлоо шаңы
Шайлоо өнөктүгү Кыргызстанда өзгөчө маанилүү. Анткени 2005-жылдан бери өлкөдө 3 жолу революция болсо, ошонун баары шайлоодон чыккан. Шайлоонун туура эмес өткөнүнөн төңкөрүштүк жалын тутанып, акыры бийлик системасы алмашып тынган. Ушундай көрүнүштөрдөн улам, барган сайын шайлоо өнөктүгүн ачык-айкын өткөрүүгө умтулган аракет жыйынтыгын берди көрүнөт – бул жолку шайлоону салыштырмалуу таза өттү дегендер басымдуулук кылды.
Шайлоо өнөктүгүнүн бардык аракеттери, айрыкча үгүт иштеринин жүрүшү ар бир окуругда өзгөчө саясий тирештер менен коштолду. Атаандаштык ар бир шайлоо участогунда курч мүнөздө өттү. Ири шаарларда анчалык билинбеген менен, мындай нерселер айрыкча айыл жергелерине өзгөчө мүнөздүү көрүнүш десек болот.
Атайын белгиленген участоктордо добуш берүү уюштурулганы менен аралыктан добуш берүү бул жолу эң ыңгайлуу болду. Өлкөнүн, жок, дүйнөнүн кайсы бурчунда болбоңуз, паспортуңуз кайсы жерде катталса, ошол өзүңүздүн округуңуздагы өзүңүз каалаган талапкерге 2-3 мүнөттө эле добуш берип чыга каласыз. Кореядан чыгарылган шайлоо урналары менен камсыздалган участоктордо кезек күтүп калуу же урналар иштебей калды деген дээрлик катталган жок. Болгону айрым участоктордо бюлетендер толуп калгандыктан, ыңгайсыздык жараткан мындай абалдар бат эле жөнгөрүлүп жатты.
Ал эми добуш сатып алуу, шайлоочуларды дүңүнөн ташуу, “карусель” уюштуруу сыяктуу мыйзамсыз көрүнүштөр катталбаганы расмий айтылган менен шектүү учурлар болду деген оозеки гана сөздөр чыкты. Бул албетте шайлоолордо боло келген адат. Бирок милицияга арыздар түшкөнү жана алар териштирилип жатканы тууралуу облустук, шаардык милициядан билдиришип, расмий маалымат таратышты. Узарта бербей, өлкөнүн түштүк аймагындагы 15 шайлоо округу тууралуу айтылчу сөзгө токтололу.
Талпынган талапкерлер
Кыргызстандын түштүк аймагы болгон Баткен, Ош жана Жалал-Абад облустарындагы 15 округдун депутаттык 45 орунга жалпысынан 221 талапкер ат салышты. Саясий жарышка чыккандардын арасында парламенттин мурдагы депутаттарынан тартып, бизнес чөйрөсүндө, жергиликтүү бийликте, билим берүү тармагында иштеген жарандар басымдуулук кылды. 20 күндүк үгүт бүтүп, 30-ноябрдагы добуш берүүнүн жыйынтыгы болжолдуу деп чыгарылды. Бир нерсени айта кетиш керек, ошол болжолдуу деген жыйынтык андан ары өзгөрүп кетишине кепилдик аз.
Демек, түштүк округдарынан жеңишке жетип, депутат болот деген алдын ала чыгарылган талапкерлердин тизмеси төмөндөгүдөй болду:
№ 1 округ:
– Ажибаев Чыңгыз Ильяскожоевич
– Исманали Жороев
– Камила Талиева
№ 2 округ:
– Ырысбек Атажанов
– Бактыяр Калпаев
– Бурун Аманова
№ 3 округ:
– Равшанбек Рысбаев
– Жаныбек Аматов
– Махабат Мавлянова
№ 4 округ:
– Советбек Рустамбек уулу
– Уланбек Жаанбаев
– Нилуфар Алимжанова
№ 5 округ:
– Эльдар Сулайманов
– Азамат Исираилов
– Айгуль Ахмедова
№ 6 округ:
– Алтынбек Кудайбердиев
– Бекмурза Эргешов
– Салтанат Аманова
№ 7 округ:
– Алишер Козуев
– Илимбек Кубанычбеков
– Гулай Машрапова
№ 8 округ:
– Жанар Акаев
– Улан Примов
– Жылдызкан Джолдошова
№ 9 округ:
– Азамжан Джалилов
– Данияр Толонов
– Ыргал Кадыралиева
№ 10 округ:
– Курманкул Зулушев
– Суйунбек Омурзаков
– Гулнара Баатырова
№ 11 округ:
– Шаирбек Ташиев
– Кылычбаев Алтынбек
– Салямова Венера
№ 12 округ:
– Бекмырза Чолпонбай уулу
– Талайбек Масабиров
– Жылдыз Курманалиева
№ 13 округ:
– Бактыбек Сыдыков
– Айбек Алтынбеков
– Айгуль Карабекова
№ 14 округ:
– Болотбек Борбиев
– Кундузбек Сулайманов
– Гулшаркан Култаева
№ 15 округ:
– Нурланбек Тургунбек уулу
– Азизбек Турсунбаев
– Айсаракан Абдибаева
Эске сала кетсек, Жогорку Кеңештин депутаттарын бул жолку шайлоо өнөктүгүндө Кыргызстан боюнча 2 миң 492 шайлоо тилкеси ачылды. Мындан сырткары, аралыктан добуш берүү үчүн 27 тилке иштеди. Чет өлкөлөрдө 100 тилке ачылган. Борбордук шайлоо комиссиясы билдиргендей, депуаттык 90 орунга 460 талапкер ат салышты.
Мыйзамга ылайык, автоматтык саноочу үкөктөрдүн көрсөткүчтөрү — алдын ала маалымат болуп саналат. Шайлоо тилкелери добуштарды кол менен саноонун жыйынтыгы менен гана расмий протокол түзүлүп, жыйынтык ошондо чыгарылат.
А.Белеков

















