Eurasiatoday
Жума, 20-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Кыргызстан Газанын азап чеккен эли үчүн эмне кыла алат?

  • Аналитика
  • 30.04.2025 11:56

Loading

2023-жылдын 7-октябрынан бери Израилдин Газа тилкесине жасаган чабуулдарынан 52 миң 365 киши набыт болду, алардын басымдуу бөлүгү аялдар жана балдар. Миңдеген сөөктөр дагы эле кыйраган үйлөрдүн, мечиттердин, мектептердин жана ооруканалардын урандыларынын астында жатат, тынымсыз аткылоодон улам аларды алып чыгууга мүмкүн эмес. Бул жөн гана гуманитардык катастрофа эмес – бул БУУнун 1948-жылдагы Конвенциясында бекитилген геноциддин аныктамасына кирген элди системалуу түрдө жок кылуу.

2024-жылдын 18-мартында Израил массалык бомбалоону кайра баштады жана ошол эле учурда Газаны толук блокадага алды: тамак-ашка, сууга, дары-дармекке жана гуманитардык жардамга жетүүгө бөгөт коюлган. Эки айдан ашык убакыттан бери эки миллион адам, анын ичинде 600 миң бала ачарчылыктын жана абсолюттук үмүтсүздүктүн шарттарында жашап жатат. Эл аралык укук, анын ичинде Женева конвенциялары жана Эл аралык кылмыш сотунун Рим статуту мындай аракеттерди ачык түрдө согуш кылмыштары жана адамзатка каршы кылмыштар катары классификациялайт.

БУУнун ондогон резолюцияларына, Эл аралык соттун буйруктарына жана ок атышууну токтотууга коомчулуктун чакырыктарына карабастан, Газадагы кырдаал курч бойдон калууда.

Тема боюнча

БУУ коңгуроо кагууда: Газадагы балдар сууктан жана жугуштуу оорулардан массалык түрдө каза болушу мүмкүн

БУУ коңгуроо кагууда: Газадагы балдар сууктан жана жугуштуу оорулардан массалык түрдө каза болушу мүмкүн

13.11.2026

Ал эми Кыргызстан адилеттүүлүктү, эл аралык укукту тарыхый урматтаган, мусулман өзгөчөлүгүн сактаган өлкө катары так позицияны карманды.

Кыргыз Республикасы Израилдин Газа тилкесиндеги аракеттерин расмий айыптаган Борбор Азиядагы саналуу өлкөлөрдүн бири болуп калды.

2023-жылдын декабрь айында Ислам Кызматташтык Уюмунун (ИКУ) саммитинде президент Садыр Жапаров Израилдин карапайым элге кол салуусун айыптап, Палестина элин каттуу колдой тургандыгын билдирген. Ушундай эле билдирүүнү вице-премьер-министр Эдил Байсалов да эл аралык чөйрөлөрдө айтып, эл аралык гуманитардык мыйзамдарды сактоо зарылдыгын белгиледи. Кыргызстан Палестинанын элине гуманитардык жардам көрсөтүү үчүн мамлекеттик банк эсебин ачты – бул реалдуу кадамдан кийин системалуу жана юридикалык колдоо көрсөтүлүшү керек.

Израилдин кылмыштары: фактылар, резолюциялар жана эл аралык укук

2023-жылдын 7-октябрынан бери 52 365тен ашуун адам каза болду. Имараттардын урандылары астында миңдеген адамдын сөөгү калууда. 18-марттан бери Израил массалык бомбалоолорду кайра баштап, Газа тилкесин толук блокадага алды. Эки айдан ашык убакыттан бери ал жакка гуманитардык жардам жеткирилген жок. Массалык ачарчылык башталды.

Бул аракеттер Женева конвенцияларынын, Эл аралык кылмыш сотунун Рим статутунун жана БУУнун геноцид конвенциясынын (1948) беренелерине туура келет. Эл аралык кылмыш соту Израилдин расмий өкүлдөрү жасаган согуш кылмыштары жана геноцид боюнча тергөө ишин баштады.

2024-жылдын январында Эл аралык сот Израилдин аракеттери геноцидге барабар болушу мүмкүн деген чечим чыгарган.

Хьюман Райтс Вотч жана Эл аралык Мунапыс уюмунун маалыматы боюнча, төмөнкүлөр катталган:

• мектептерди, мечиттерди, ооруканаларды жардыруу;
• согуштун ыкмасы катары ачкачылыкты колдонуу;
• гуманитардык жардамга бөгөт коюу.

Кыргызстандын этикалык тандоосу: Израил менен ажырашуубу же унчукпай катышуубу?

Мамлекеттик салык кызматынын маалыматы боюнча, Кыргызстанда 72 биргелешкен кыргыз-израил ишканасы катталган.

2024-жылы Израил кыргызстандык компаниялардын баалуу кагаздарына эң ири чет элдик инвестор болуп калды. Кыргызстандын Финансылык көзөмөл органынын маалыматы боюнча, жылдын тогуз айында израилдик инвесторлор 13,5 миллиард сом инвестициялашкан, бул акцияларга жана облигацияларга бардык чет элдик инвестициянын 64,8% түзгөн.

Бирок, этикалык суроо туулат: аракеттери согуш кылмыштары жана адамзатка каршы кылмыштар катары иликтенип жаткан өлкөнүн бийлиги менен ишкердик жана маданий кызматташтыкты улантууга болобу?

Дүйнө жүзүндөгү көптөгөн өлкөлөр – Түштүк Африка, Боливия, Мальдив аралдары, Колумбия, Чили – буга чейин Израил менен байланышын үзүп же тоңдурган, элчилерин чакыртып алган жана соода чектөөлөрүн киргизген.

Кыргызстандын адам укуктары жана гуманитардык укук жаатындагы эл аралык милдеттенмелерин эске алуу менен экономикалык максатка ылайыктуулугун гана эмес, ошондой эле кызматташуунун этикалык аспектилерин да баалоо маанилүү.

Газадагы уланып жаткан гуманитардык кризистин шартында карапайым калктын азап-кайгысы көптөгөн эл аралык уюмдар тарабынан потенциалдуу геноцид катары таанылган деңгээлге жеткенде, эл аралык укуктун жана гумандуулуктун принциптерин бөлүшкөн ар бир өлкө өз позициясын аныкташы керек.

Кыргызстан адилеттүүлүктү, адам укуктарын жана элдердин тилектештигин сыйлаган мамлекет катары Палестина элинин өмүрүн жана кадыр-баркын коргоого олуттуу салым кошо алат. Ал эми бул тарыхта кала берет.

Кыргыз Республикасынын улуттук кызыкчылыктарына да, эл аралык милдеттенмелерине да шайкеш келүүчү мүмкүн болгон кадамдар:

Мыйзам чыгаруу деңгээлинде:

• Израил менен соода-экономикалык жана маданий кызматташтыкты зордук-зомбулук токтоп, укук тартиби орногонго чейин убактылуу токтотуу жөнүндө Жогорку Кеңештин токтомун кабыл алуу мүмкүнчүлүгү каралсын.

• Аскердик операцияларга катышкан чет өлкөлүк жарандардын өлкөгө кирүүсүнө коюлган чектөөлөрдү жана эл аралык гуманитардык укуктун мүмкүн болуучу бузууларын талкуулоо.

• Кош жарандыгы бар Кыргызстандын жарандарынын эл аралык укукту бузгандыгы үчүн айыпталган өлкөлөр тарабында чет элдик куралдуу кагылышууларга катышуусуна жол берилбестиги жөнүндө жобону мыйзамдарда тактоо.

2. Юридикалык деңгээлде:

• Газада жасалган кылмыштарды иликтөөнү жана мүмкүн болгон куугунтуктоону колдоо үчүн Кыргыз Республикасынын атынан Эл аралык Кылмыш Сотуна (ЭКС) расмий кайрылууну даярдоо.

• Маалымат чогултуу, эл аралык уюмдар менен координациялоо жана эл аралык аренада укуктук демилгелерди илгерилетүү үчүн юристтерден жана укук коргоочулардан турган эксперттик топту түзүүгө көмөктөшүү.

3. Жарандык коомдун деңгээлинде:

• Кыргызстандын жарандарынан Газадагы зомбулукту токтотууга жана эл аралык тилектештикти чыңдоого чакырган кол топтоо демилгесин колдоо.

• Палестинадагы гуманитардык кырдаал тууралуу объективдүү жана ишенимдүү маалыматты жайылтууга багытталган маалыматтык кампанияларды иштеп чыгуу – ЖМК, билим берүү долбоорлору, маданий иш-чаралар жана жарандык катышуу платформалары аркылуу.

Газадагы үрөй учурарлык окуялардын фонунда, дүйнө жүзү боюнча дээрлик бир жарым миллиард мусулман эки миллион бир туугандарынын өлтүрүлгөнүн көрүп, трагедияны токтото албай жатышат. Бул жөн эле саясий катастрофа эмес – бул абийир менен намыстын сыноосу.

Кыргызстан четте калбай турган өлкө болушу мүмкүн.

Чындыкты айтуудан коркпогон, эзилгендерди коргоого кадам таштаган өлкө.

Кыргызстан бүгүн моралдык тандоо алдында турат. Ооруканаларды, мектептерди талкалаган, балдарды өлтүргөн, сууга, тамак-ашка жол тоскон расисттик мамлекет менен “көпүрөлөрдү” кура алабызбы? Же жашоо укугунан ажыраган элди колдоп, чындыктын, ынтымактын, намыстын жолун тандайбызбы?

Кыргызстандын үнү адилеттүүлүк маселеси боюнча дүйнөлүк позициянын бир бөлүгү боло алат. Ал эми ар бир кыргызстандык – юрист болобу, депутат болобу, дарыгер болобу, студент болобу – бүгүнкү күндө Газа урандыларынын астында унчукпай тургандарды коргоп, адилетсиздикке каршы күрөшкө салым кошо алат.

Кадыр Маликов,

“Дин, укук жана саясат” көз карандысыз аналитикалык борборунун директору.

 

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: ГазаПалестинаПалестина. Газа сектору
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Израиль үчүн роботтор армиясы: Эрик Трамптын катышуусундагы компания Газа тилкесине робот жеткирүү маселесин талкуулаган

Израиль үчүн роботтор армиясы: Эрик Трамптын катышуусундагы компания Газа тилкесине робот жеткирүү маселесин талкуулаган

14.11.2026
БУУ коңгуроо кагууда: Газадагы балдар сууктан жана жугуштуу оорулардан массалык түрдө каза болушу мүмкүн

БУУ коңгуроо кагууда: Газадагы балдар сууктан жана жугуштуу оорулардан массалык түрдө каза болушу мүмкүн

13.11.2026
Иран парламентинин депутаты Израиль басып алган аймактар бир саатка жетпеген убакытта жашоого жараксыз болуп калышы мүмкүн экенин эскертти

Иран парламентинин депутаты Израиль басып алган аймактар бир саатка жетпеген убакытта жашоого жараксыз болуп калышы мүмкүн экенин эскертти

27.10.2026
Барак Обама: Израиль палестиналыктар өз жеринен кетпей турганын кабыл алышы керек

Барак Обама: Израиль палестиналыктар өз жеринен кетпей турганын кабыл алышы керек

16.10.2026
Газада каза болгон израилдик туткундун энеси Нетаньяхуга кайрылды: «Сен менин уулумду өлтүрдүң»

Газада каза болгон израилдик туткундун энеси Нетаньяхуга кайрылды: «Сен менин уулумду өлтүрдүң»

15.10.2026
Бишкекте Палестина элине колдоо максатында «Halal Bazaar» жарманкеси өттү. Сүрөт

Бишкекте Палестина элине колдоо максатында «Halal Bazaar» жарманкеси өттү. Сүрөт

08.10.2026
Ирандык режиссёрдун Газадагы балдардын тагдырын баяндаган «Периштелердин жери» тасмасы «Оскар» үчүн ат салышат

Ирандык режиссёрдун Газадагы балдардын тагдырын баяндаган «Периштелердин жери» тасмасы «Оскар» үчүн ат салышат

01.10.2026
Россиянын ТИМи: Израилдеги шайлоо алдындагы күрөш провокациялык билдирүүлөрдү актабайт

Россиянын ТИМи: Израилдеги шайлоо алдындагы күрөш провокациялык билдирүүлөрдү актабайт

11.09.2026
Америкалык конгрессмен Израилдин Батыш жээктеги мыйзамсыз конуштарды кеңейтүү планына каршы чыкты

Америкалык конгрессмен Израилдин Батыш жээктеги мыйзамсыз конуштарды кеңейтүү планына каршы чыкты

26.08.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

20.11.2026
Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

20.11.2026
Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
215 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.