АКШнын, Кытайдын жана Россиянын лидерлери үч тараптуу алгачкы жолугушуунун жыйынтыгында төрт пункттан турган биргелешкен декларацияны кабыл алышты. Аналитиктердин пикиринде, документте жазылгандарга караганда, анда эмнелер айтылбай калганы көбүрөөк көңүл бурат: декларацияда Украинадагы согуш жана Жакынкы Чыгыштагы кырдаал тууралуу бир да сөз жок.
19-ноябрда Шэньчжэнь шаарында АКШнын президенти Дональд Трамп, Кытай Эл Республикасынын төрагасы Си Цзиньпин жана Россиянын президенти Владимир Путиндин сүйлөшүүлөрү кыскача биргелешкен документ менен аяктады. Жолугушуу бир сааттан ашык убакытка созулду.
Декларациянын тексти Кытай менен Россиянын маалымат каражаттарында жарыяланды. Ал эми АКШ тарап сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгы тууралуу азырынча комментарий бере элек.
Документ киришүү бөлүгүнөн жана төрт пункттан турат. Анда үч мамлекет Бириккен Улуттар Уюмун (БУУ) реформалоого берилгендигин билдирип, мунайды кайра иштетүүдөн алынган продукцияларды өндүрүүнү жана жеткирүүнү көбөйтүүнү пландаштырганы айтылат.
Ошондой эле лидерлер Эл аралык кылмыш соту өз ыйгарым укуктарынан кыянаттык менен пайдаланбашы керектигин белгилеп, өзөктүк согушта жеңүүчү болбой турганын дагы бир жолу ырасташты.
Декларациянын толук тексти
(Кремлдин сайтында жарыяланган орус тилиндеги тексттин кыргызча котормосу)
Россия Федерациясынын президенти Владимир Путин, Кытай Эл Республикасынын төрагасы Си Цзиньпин жана Америка Кошмо Штаттарынын президенти Дональд Трамп 2026-жылдын 19-ноябрында Шэньчжэнь шаарында жолугушуу өткөрүштү.
Россия менен АКШнын мамлекет башчылары бул тарыхый үч тараптуу саммитти уюштурганы жана өткөргөнү үчүн Кытайга ыраазычылык билдиришти.
Үч мамлекеттин лидерлери учурдагы эл аралык кырдаал боюнча кеңири пикир алмашып, стратегиялык туруктуулукту жана эл аралык коопсуздукту сактоого берилгендигин билдиришти.
1. БУУнун Коопсуздук Кеңешинин туруктуу мүчөлөрү катары Россия, Кытай жана АКШ Бириккен Улуттар Уюмун реформалоого берилгендигин билдиришти. Бул реформа БУУга глобалдык чакырыктарга натыйжалуу жооп кайтарууга жана эл аралык тынчтык менен коопсуздукту камсыз кылуу боюнча негизги миссиясына ылайык иш алып барууга мүмкүнчүлүк бериши керек.
2. Үч мамлекет бардык өлкөлөрдүн кызыкчылыгы үчүн мунайды кайра иштетүүдөн алынган продукцияларды өндүрүүнү жана жеткирүүнү көбөйтүүнү пландаштырууда. Ошондой эле алар энергетикалык камсыздоонун туруктуулугунун маанилүүлүгүн ырасташты.
3. Үч мамлекеттин лидерлери мамлекеттердин макулдугу принциби жана мамлекеттердин расмий өкүлдөрүнүн иммунитеттерин сактоо негизги мааниге ээ экенин белгилешти. Алар Эл аралык кылмыш соту жана башка ушул сыяктуу түзүмдөр өз ыйгарым укуктарынан кыянаттык менен пайдаланбашы керек деген пикирге келишти.
4. Үч мамлекеттин лидерлери өзөктүк согушта жеңүүчү болбой турганын жана мындай согуш эч качан башталбашы керектигин ырасташты. Үч өлкө өзөктүк коркунучтарды азайтуу жана өзөктүк куралдардын жайылышына жол бербөө боюнча диалог жүргүзөт.

Саммит эмне берди?
Аналитиктердин пикиринде, декларацияда жазылгандарга караганда, анда эмнелердин жоктугу көбүрөөк көңүл бурат.
Документте Украина тууралуу такыр сөз болгон эмес. Трамп бул маселени Си Цзиньпин жана Путин менен өз-өзүнчө сүйлөшүүлөрүндө да, үч тараптуу жолугушуунун башында да көтөргөнүнө карабастан, Украина декларацияга киргизилген эмес.
Reuters агенттигинин маалыматына караганда, Бээжин Украинадагы жаңжалды Украина менен Европа катышпаган жолугушуунун күн тартибине киргизүүнү каалаган эмес. Кремлдин басма сөз катчысы да Украина саммиттин негизги темасы болбогонун билдирген.
Өзөктүк курал маселесине келсек, документ Трамптын жолугушуунун башында айткан сөздөрүнө караганда кыйла чектелүү болуп чыкты.
АКШнын президенти жолугушуунун башында өзөктүк куралдардын санын кыскартуу тууралуу айткан. Бирок декларацияда өзөктүк коркунучтарды азайтуу жана куралдардын жайылышына жол бербөө боюнча диалог жүргүзүү гана каралган.
The New York Times басылмасы белгилегендей, Трамп өзөктүк арсеналдарды кыскартуунун эч кандай механизмин, анын ичинде мөөнөтү аяктаган СНВ келишиминин ордуна жаңы келишим түзүү сунушун да киргизген эмес.
Эл аралык кылмыш соту тууралуу пункт Трамптын жолугушуунун башында айткан сунушуна дал келет. Эске салсак, бул сот Путинди камакка алууга ордер чыгарган.
АКШ, Россия жана Кытай Рим статутунун катышуучулары эмес. Рим статуту Эл аралык кылмыш сотун түзгөн документ болуп саналат.
Кытайдын CCTV телеканалынын маалыматына ылайык, мамлекет башчылары мындан тышкары Украинадагы кризис, өзөктүк куралдардын жайылышына жол бербөө, Жакынкы Чыгыштагы жана Корей жарым аралындагы кырдаал боюнча да пикир алмашышкан.
















