Олимпиада оюндары дүйнөлүк ири спорттук иш-чара эле эмес, медалга жеткен спортчуларга атак-даңктан сырткары, өз өлкөлөрү тарабынан акчалай сый акыларды берген маанилүү учур да болуп саналат. Бул макалада биз ар кайсы өлкөлөр өз олимпиадачыларын кантип сыйларын жана медаль алган спортчуларды кандай акча күтө аларын карап чыгабыз.
Олимпиадалык медалдар үчүн төлөмдөр спортчуларды мотивациялоодо жана алардын карьерасын колдоодо маанилүү роль ойнойт. Ар бир өлкө маданий жана экономикалык реалдуулугун чагылдырган эрежелерине ылайык атайын каржылык өлчөмдөрүн белгилейт.
Азыр спорттук серепчилер Олимпиадалык спорттун түрлөрү профессионалдык деңгээлден эбак өткөнүн белгилешет. Анын негизги мазмуну – Олимпиадада жеңүүчү болуп, медаль алса, атак-даңк менен чоң суммадагы каржылык колдоого ээ болуу маанилүү экенин айтышат.
АКШ спортчуларына берешен эмес, бирок…
Бул жолку олимпиада оюндарына эң көп атлет жөнөткөн АКШ (653 спортчу), башка мамлекеттерге караганда сый акыны дыйыма аз көрсөтөт. Кошмо Штаттарынын Олимпиадалык комитети (USOPC) бул оюндарда жетишкендиктери үчүн спортчуларга алтын медаль үчүн 38 000 доллар, күмүш үчүн 22 500 доллар жана коло үчүн 15 000 АКШ доллары болоорун аныктаган. Белгилеп кетчүү жагдай, 2020-жылкы Токио Олимпиадасында да спортчуларга ушундай эле сумма көрсөтүлгөн. Ал эми 2016-жылы Рио-де-Жанейродо өткөн олимп оюндарында: алтынга 25 миң, күмүшкө 15 миң жана коло медаль алган атлетке 10 миң доллар берген.
Бирок дүйнөдөгү көпчүлүк мамлекеттерге караганда, АКШ олимпиадага катуу даярданат жана спортчуларына шарттарды мыктылап түзгөн. Алар Колорадо штатынын Колорадо Сприңс шаарында бүтүндөй Кошмо Штаттарынын олимпиадалык спортчулары үчүн “U.S. Olympic training center” деген спорт комплексин ачышкан. Ал жерде алдыдагы мелдештерге спорттун дээрлик бардык түрү боюнча машыгып, даярданышат.
Ошентип АКШ спорттук инфраструктураны өнүктүрүүгө жана спортчулар үчүн заманбап машыгуу шарттарын камсыз кылууга активдүү инвестиция салган. Олимпиадалык машыгуу комплексттерине катышуу жана жогорку квалификациялуу машыктыруучуларга жана медициналык жардам алууга америкалык спортчуларда артыкчылыктар көп.
Кытай спортчуларын жакшылап колдойт…
Ал эми Кытайда олимпиадалык спортчуларынын машыгуусу үчүн системалуу мамиле жасап, мамлекеттик программалар спортчуларды жаш кезинен эле колдоого алат. Пекиндеги атактуу Спорттук машыгуу борбору сыяктуу олимпиадалык машыгуу жайларында спортчулар заманбап технологияларга жана машыгуу ыкмаларын үйрөнө алышат.
Кытай Олимпиада оюндарындагы медалдарды алган спортчулары үчүн жогорку каржылык сыйлыктарды берүү менен белгилүү экенин айта кетүү зарыл. Анткени алар 2020-жылы Токиодо өткөн Олимпиадада спортчулар алтын медаль алышса, 1 миллион юаньга чейин (болжол менен 140 000 доллар) алышкан. Күмүш медалдар 500 000 юань (70 миң доллар), коло медалдар 250 000 юань (35 миң доллар) менен сыйланышкан. Быйылкы олимп оюндарында да ушул эле сый акы калтырылган.
Спортчуларына акча төлөбөгөндөр да бар…
Улуу Британия, Жаңы Зеландия, Норвегия, жана Швеция жеңүүчүлөргө акча төлөбөйт. Ал жакта спортчулар демөөрчүлөрдүн жардамы менен гана акча табышат. Бул өлкөлөрдө машыгууга, машыктыруучуларга жана кызматкерлерге акы төлөөгө жардам берүү менен гана чектелет.
Швециянын Олимпиада комитетинин башкы катчысы Аса Эдлунд Йонссон Forbes USA журналына берген маегинде: «Биз, спортчуларыбызга оюндардын алдында алардын ийгиликке жетүү мүмкүнчүлүгүн максималдуу жогорулатуу үчүн зарыл болгон бардык колдоого ээ болушун каалайбыз»,-деген.
Ал эми, Улуу Британиянын жеңил атлетика командасынын башкаруучу органы медаль үчүн сыйлыктарды өкмөтсүз эле өздөрү төлөйт.
Спорттук уюмдардан төлөмдөр
Быйыл кээ бир спорт уюмдары спортчуларга биринчи жолу сыйлык берүүнү чечишти. World Athletics жеңил атлетика боюнча бардык алтын медал ээлерине 50 000 доллар төлөй турганын жарыялады. Ал эми Эл аралык бокс ассоциациясы (IBA) 2024-жылы июлда Эл аралык олимпиада комитети (ЭОК) тарабынан таанылбай калган бокс боюнча алтын медалга ээ болгондорго 100 миң доллар төлөй турганын билдирди.
Ал эми айрым учурларда, спортчулар мамлекеттик бюжеттен да, Улуттук спорт комитеттеринен да сыйлыктарды алышат. Мисалы: Индия өкмөтү алтын медалдын ээлерине 90 миң доллар, Олимпиадалык ассоциациясынан 120 миң доллар төлөйт. Андай мисалдар Борбор Азия мамлекеттеринде мындай көрүнүш өзгөчө бааланат жана башка булактардан да сыйлык алышат.
Атап айтканда, Париж олимпиадасында жеңүүчү болгон казакстандык Елдос Сметовго өзү туулуп өскөн Тараз шаарында мамлекет убада кылган акчадан сырткары, акыркы үлгүдөгү Lexus LX600 автоунаанын ачкычын, беш бөлмөлүү батирди жана 2,6 миллион теңге акчалай сыйлык тартуулашты. Ал эми Алматыда да автоунаа белекке беришкен.
Ал эми алтын алган өзбекстандык Диера Келдиерова мамлекеттен алган 200 миң АКШ доллар жана Chevrolet Tahoe автоунаасынан сырткары, Ташкент шаардык мэриясынан 3 бөлмөлүү батир жана 100 миң АКШ долларын, Хорезм шаардык мэриясынын атынан Ургенч шаарынан бир бөлмөлүү батир жана Chevrolet Malibu автоунаасын алды.
Борбор Азия мамлекеттери канча акча беришет?
Борбор Азиядагы мамлекеттери Олимп оюндарында байгелүү орундарга жетишкен атлеттерине мурдатан эле ири суммадагы акча берүүнү убадалап келген. Бул жолу да дүйнөдөгү көптөгөн өлкөлөргө салыштырмалуу көбүрөөк сумма айтылды.
Мисалы Казакстан алтын медаль үчүн 250 миң доллар, күмүш үчүн 150 миң доллар жана коло үчүн 75 миң доллар берүүнү чечкен. Андан сырткары, 4, 5 жана 6-орундарга 30 миң, 10 миң жана 5 миң доллар өлчөмүндө акчалай сыйлык убадалады.
Өзбекстан алтын медаль үчүн 200 миң доллар, күмүш үчүн 100 миң доллар жана коло үчүн 50 миң доллар убада кылса, Тажикстан биринчи орунга 14 миң доллар, экинчи орунга 9 миң доллар, үчүнчү орунга 4,5 миң доллар ыйгарууну көздөөдө.
Ал эми Кыргызстан алтын медалга 10 миллион сом (болжол менен 119 миң доллар), күмүшкө 7 миллион сом (болжол менен 83 миң доллар), колого 5 миллион сом (болжол менен 60 миң доллар) берүүнү убадалады.
Финансылык стимулдардын мааниси
Олимпиадалык медалдар үчүн акчалай сыйлыктар спортчулардын жеке жашоосунда гана эмес, жалпы эле спортту өнүктүрүүдө да маанилүү роль ойнойт.
Алар окутуу, медициналык тейлөө жана окутуунун башка аспектилерин каржылоого жардам берет. Көптөгөн спортчулар үчүн бул төлөмдөр жогорку натыйжаларга жетишүүгө көңүл бурууга жардам берген маанилүү стимул болуп саналат. Ошондой эле бул – келечектеги спортчуларга да стимул болуп, аларга мотивация берет. Жаш спортчулар өздөрүнүн кумирлеринин ийгиликтерин жана медалдар үчүн олуттуу төлөмдөрдү көрүп, спортко шыктанып, жогорку жетишкендиктерге умтула башташат.
Даярдаган: А.Белеков

















