Өткөн жылдын аягынан тартып Кытай европалык лидерлердин болуп көрбөгөндөй көп сапарларынын борборуна айланды. Алгач караганда бул кадимки дипломатиялык активдүүлүк сыяктуу көрүнөт.
Бирок чындыгында бул Европанын стратегиялык эсеп-кысаптарын терең кайра кароосу менен байланыштуу. Бул процесс трансатлантикалык байланыштардын ылдам алсырашына жана Батыштын мурдагы архитектурасына болгон ишеним кризисине туш келген шартта жүрүп жатат.

Ноябрь айында Пекинге биринчи болуп Испаниянын падышасы Филипп VI келсе, 2025-жылдын декабрында Франциянын президенти Эмманюэль Макрон барган.
Акыркы жумаларда Кытайга Улуу Британиянын премьер-министри Кир Стармер, Ирландия өкмөтүнүн башчысы Михал Мартин жана Финляндиянын премьер-министри Петтери Орпо да сапар менен келишти.
Февралдын аягында Пекинге Германиянын канцлери Фридрих Мерц да келиши күтүлүүдө.
Бул бурулуш Европа менен эле чектелген жок. Январь айында Кытайга Канаданын премьер-министри Марк Карни келип, бир катар жаңы экономикалык келишимдерге кол койду.
Бул кадам Жастин Трюдо мезгилиндеги эки тараптуу мамилелердин чыңалган этабынын аякташы катары кабыл алынып, ошол эле учурда АКШнын президенти Дональд Трамптын нааразычылыгын жаратты. Вашингтондун реакциясы адаттагыдай эле болду — жаңы тарифтерди киргизүү менен коркутуулар.
Европанын Вашингтондон акырын алыстоосу

Кытайлык медиа бул көрүнүштү Европада идеологиялык берилгендикке эмес, пайдага багытталган прагматизмдин калыптанышы катары чечмелеп жатат.
Алардын баамында, Брюссель АКШнын басымына болгон көз карандылыкты азайтууга жана тышкы саясий курсун акырындап диверсификациялоого, басымды Чыгышка бурууга умтулууда.
Бул өзгөрүүнүн фонунда бир катар саясий соккулар турат: Трамптын соода согуштары, союздаштарга карата кемсинткен риторикасы жана баарынан мурда Гренландия боюнча кайра-кайра жасалган билдирүүлөр.
Европалык байкоочулардын пикиринде, бул эпизоддор «эрежелерге негизделген» дүйнөлүк тартипке болгон ишенимди олуттуу түрдө солгундатып койду.
Давосто өткөн акыркы Дүйнөлүк экономикалык форумда да көптөгөн европалык лидерлер мурдагы система иш жүзүндө ыдырай баштаганын ачык моюнга алышты.
Гренландиянын айланасындагы кризис барган сайын бурулуш учур катары аталууда: бул күчтү укук чектей албай калганын жана дүйнө ири державалардын атаандаштыгы негизги факторго айланган туруксуз доорго киргенин билдирген сигнал катары бааланууда.
Кытай «жоопкер өнөктөш» образында
КЭРдин төрагасы Си Цзиньпин бул жагдайды саясий жактан пайдалана алды.
Финляндиянын премьер-министри Петтери Орпо менен жолугушууда ал ири державалар үлгү көрсөтүп, мыйзам үстөмдүгүн колдоп, эл аралык кызматташууну өнүктүрүшү керектигин баса белгиледи.

Анын айтымында, Кытай менен Европа — «атаандаштар эмес, өнөктөштөр», ал эми орток кызыкчылыктар карама-каршылыктардан көп. Бул тезистер башка жолугушууларда да ырааттуу кайталанды.
Стратегиялык изилдөөлөр борборунун эл аралык мамилелер боюнча профессору Вэньшуань Цзян Ли болуп жаткан процесстерди НАТОнун ичиндеги тереңдеген жаракалар жана Трамп администрациясынын катуу саясаты менен байланыштырат.
Анын баамында, Европа Вашингтондун көңүлүн алуу үчүн Кытайды четке сүрүп, өз кызыкчылыктарын чексиз курмандыкка чала албай турганын түшүндү.
Сейрек кездешүүчү металлдар, жарым өткөргүчтөр жана Пекиндин Украина боюнча позициясы сыяктуу олуттуу пикир келишпестиктерге карабастан, Кытайдын экономикалык жана технологиялык кубаты көз жаздымда калтыра алгыс факторго айланды.
Европа үчүн логикалуу тандоо — сокур каршылашуу эмес, тандалма кызматташтык. Мындан тышкары, дүйнөлүк тартиптин ыдырашына жана АКШнын бир тараптуу аракеттерине тынчсыздануу да бириктирүүчү фактор болуп жатат, деп белгилейт эксперт.
Чыныгы жакындашуубу же тактикалык оюнбу?
Ошол эле учурда, бардык эле эксперттер оптимизмди бөлүшпөйт. Тайвандын «Юньлинь» борборунун изилдөөчүсү Да-Цзи Мин Европа Кытай тарапка стратегиялык бурулуш жасады деп визиттер сериясын ашкере баалоого болбой турганын эскертет.
ЕБ менен КЭРдин ортосунда терең баалуулук жана саясий карама-каршылыктар сакталууда, аларды тез арада жоюу мүмкүн эмес.
Анын айтымында, АКШнын Европадагы таасиринин азайышы Кытайдын таасиринин автоматтык өсүшүн билдирбейт. Көп учурда бул сапарлар — Вашингтонго дипломатиялык басым көрсөтүү куралы, альтернативалар бар экенин билдирген сигнал жана сүйлөшүү позицияларын кеңейтүү аракети.
Да-Цзи Миндин көз карашында, Пекин да европалыктардын колдоосу үчүн өзүнүн негизги багыттарын өзгөртүүгө ниеттенбейт.
Тайвань маселеси жана Шинжаңдагы адам укуктары Кытай саясатынын борборунда турат, ал эми Европа менен өз ара аракеттенүүнүн негизги багыты мурдагыдай эле соода жана инвестициялар бойдон калууда.
Ал ЕБ менен КЭРдин «терең достугу» тууралуу сөздөрдү ашыкча жөнөкөйлөтүү деп эсептейт.
Европа Биримдиги жана Кытай: ишенимсиздик шартындагы кызматташтык
Европанын саясаты эки ача бойдон калууда. Бир жагынан, Кытай менен диалог жана соода кеңейүүдө.
Экинчи жагынан, Брюссель жогорку технологиялык тармактарда кытайлык компанияларга коюлган чектөөлөрдү күчөтүп, өз өндүрүүчүлөрүн колдоону арттырууда.
Бул Кытай—ЕБ жайкы саммитинде да байкалды: Европанын сейрек кездешүүчү элементтерге экспорттук чектөөлөрдү жумшартуу өтүнүчтөрү жоопсуз калды, ал эми Украина боюнча пикир келишпестиктер жоюлган жок.

Бүгүн калыптанып жаткан көрүнүш — Европанын Кытайга «романтикалык бурулушу» эмес, америкалык лидерликке болгон шартсыз ишеним доорунун аякташы.
Европалык элиталар барган сайын Вашингтон дайыма эле туруктуулуктун кепилдиги болбой калганын, айрым учурларда өзү кризистин булагына айланып жатканын моюнга алышууда.
Пекинге болгон сапарлар — дал ушул жаңы реализмдин көрүнүшү. Бул жаңы союзду жарыялоо эмес, барган сайын катууланып, атаандаштык күчөгөн дүйнөдө манёвр мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү аракети.
Европа кайрадан моралдык иллюзияларга эмес, күч менен кызыкчылык логикасына таянып аракеттенүүдө.
Бул процессти жөн гана оппортунизмге теңөө — ашкере жөнөкөйлөтүү; ал эми Кытай менен бекем стратегиялык союз күтүүсү — ашыкча баалоо.
Америкалык үстөмдүк менен кытайлык муздак эсептин ортосунда Европа баарынан мурда өз аракеттеринин автономиясын издеп жатат.
Бул жол кымбатка турушу мүмкүн, бирок Вашингтондун артынан автоматтык ээрчүү доору, сыягы, соңуна чыгып баратат.


















