Eurasiatoday
Жума, 20-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Аутизм же психологиялык оорулардын келип чыгышынын себеби эмнеде?

  • Аналитика
  • 26.11.2025 16:26

Loading

Кыргызстандын калкынын 10%дан ашыгы психикалык жактан жабыркайт. Буга социалдык түйүндөрдөгү терс маалыматтар себеп болуп жаткандыгын Саламаттык сактоо министри Эркин Чечейбаев “Кабар” маалымат агенттигине берген маегинде билдирген. Анын айтуусунда, мындай көрсөткүч психикалык саламаттык борборлоруна кайрылгандар гана. Бирок кайрылбагандар мындан да бир кыйла көп болушу мүмкүн. Алардын арасында депрессия, тынчсыздануу, нерв системасынын бузулуусу сыяктуу көйгөйлөргө кабылгандар бар.

Министрдин бул маалыматынан кийин белгилүү психолог Алтын Рысбекова менен парапсихолог Лариса Асанбековага кайрылып, адамдардын психологиясынын бузулуп жаткандыгынын себептерин сурадык.

Адистер эмне дейт?

Тема боюнча

Рим папасы Лев XIV: Жасалма интеллектке байланыштуу кооптонууларга олуттуу мамиле кылуу зарыл

Рим папасы Лев XIV: Жасалма интеллектке байланыштуу кооптонууларга олуттуу мамиле кылуу зарыл

30.09.2026

Алтын Рысбекова, психолог:

Акыркы кезде санариптик аутизмдин күчөшү байкалууда…

– Эң оболу социалдык түйүндөрдөгү маалыматтарга көңүл буралы. Тик-ток, Инстаграм, Фейсбук, Ютуб жана башка социалдык тармактардын интернет булактарынан адамдардын жаш өзгөчөлүгүнө карабай ар түрдүү маалыматтар таркалууда. Алардын арасында терс маанайдагы маалыматтар көбүрөөк жана бул жагдай боюнча окурмандардын саны тилекке каршы бир кыйла көп. Себеби адамдар позитивдүү көз караштан алыстап, пессимизмге же жашоого терс көз караш менен мүнөздөлгөн, бардык нерседен жаман нерсени чагылдырган маалыматтарга сугарылып калышууда. Натыйжада мунун таасири коомчулуктун бир бөлүгүн агрессивдүүлүккө түртүп, натыйжада кылмыш жолуна, суицидке баргандар да жок эмес. Муну менен катар айрыкча санариптик аутизмдин күчөшү байкалып жатат. Бул чоң кишилерди кылмышка түртсө, жаштардын агрессивдүулүгүнүн өсүшүнө алып келүүдө.

Мунун бир кыйла себептери бар. Негизгилери жумушсуздук, кымбатчылык жана билимсиздик.

Жумушсуздуктун айынан коомчулуктун ишке жарамдуу бөлүгү чет мамлекеттерге чыгып кетишкен. Ал эми алардын балдары кароосуз калууда. Мисалы, акыркы мезгилде өлкөнүн киреше булагына айланган тигүү цехтеринин көпчүлүгүнүн жабылып жатышы аялдардын басымдуу бөлүгүн жумушсуз калтырууда. Азык-түлүк, кийим-кече, тейлөө кызматтары болсо күн сайын кымбаттап жатат. Мындан 2 жыл мурдагы 5 000 сомдун салмагы менен азыркы 5000 сомду салыштырып болбойт. Жетишпестиктин кесепетинен балдар жаш муундарга арналган иш чараларга, конкурстарга, тил курстарына баргандардын саны азайып, айласыздан уюлдук телефонго байланып калууда.

Санариптик аутизмдин өзгөчөлүгү – бул бузулуудан жапа чеккен адамдар виртуалдык дүйнөгө сиңип, реалдуу жашоого жана бири-бири менен болгон пикир алышууга кызыгуусун жоготушат. Башкалардан эмоционалдык жактан алыстоо күчөйт, бул социалдык обочолонууга жана байланыш көйгөйлөрүнө алып келет.

Мүмкүн болгон себептер кайсылар?

– Негизги себептердин бири санариптик түзмөктөрдү тынымсыз жана ашыкча колдонуу. Бул виртуалдык дүйнөгө чөмүлүүгө жана чындыктан алыстоого алып келет. Интернетте тез-тез байланышуу, онлайн оюндарды ойноо, видеолорду жана жаңылыктарды көрүү бул бузулуунун өнүгүшүнө өбөлгө түзгөн факторлордун катарына кирет. Психологиялык инсандык өзгөчөлүктөр, стресстик кырдаалдар, депрессия, тынчсыздануу бузулуулары жана башка факторлор да маанилүү ролду ойнойт.

Патогенези жана патофизиологиясы кандай?

– Патогенез санариптик технологияларга дуушар болуудан улам мээнин иштешинин өзгөрүшү менен байланыштуу. Экрандар менен тынымсыз өз ара аракеттенүү мээге ашыкча күч келтирүүгө жана натыйжада мээнин иштешинин бузулушуна алып келет. Санариптик аутизмдин патофизиологиясын изилдөө мээдеги нейрондордун жана нейрондук байланыштардын бузулушун аныктап, эмпатиянын, социалдык көндүмдөрдүн, концентрациянын, эс тутумдун жана башка терс психикалык процесстердин начарлашына алып келет.

Белгилери

– Чыныгы жашоодо башкалар менен баарлашууну каалабоо жана обочолонуу, социалдык өз ара аракеттенүүгө кызыгуунун жоголушу жана адамдардын бири-бири менен мамилелеринин начарлашы, социалдык медиага көз карандылык, жүрүм-турумдун бузулушу жана стимулдарга терс реакциялар. Мындан тышкары, башкалардын сезимдерин түшүнүүнүн жана эмпатиянын жоголушу. Уйку, тамактануу, эс тутум жана көңүл топтоо көйгөйлөрүн кошо алганда психикалык жана физикалык ден соолуктун начарлашы.

Диагнозу татаал

– Санариптик аутизмге диагноз коюу татаал. Анткени, бул социалдык бузулуунун так клиникалык белгилери жок жана аны аныктоо үчүн атайын мамиле талап кылынат. Диагноз коюу үчүн адистер кылдат психологиялык жана медициналык кароодон өткөрүп, бейтаптын медициналык тарыхын карап чыгып, маектешүүлөрдү жүргүзүп, алардын жүрүм-турумун байкашы керек. Адистештирилген тесттер жана анкеталар бузулууну аныктоо жана анын оордугун баалоо үчүн да пайдалуу.

Дарылоо кандай жол менен ишке ашат?

– Дарылоо комплекстүү болушу керек жана дары-дармектерди гана эмес, психологиялык жардамды, социалдык колдоону, реабилитациялык чараларды да камтышы керек. Дарылоонун негизги кадамы бейтаптын көйгөйдү таануусу жана жүрүм-турумун өзгөртүү. Психотерапия, топтук сессиялар, социалдык көндүмдөрдү окутуу жана когнитивдик жүрүм-турумдук терапия санариптик аутизмге каршы күрөшүүнүн натыйжалуу ыкмалары болуп саналат.

Божомолдору

– Санариптик аутизмдин божомолу бир катар факторлорго, мисалы, бузулуунун оордугуна, коштолгон оорулардын болушуна, бейтаптын дарыгер менен кызматташтыгына жана жашоо образын өзгөртүү каалоосуна жараша болот. Муну өз убагында комплекстүү дарылоо жана адистер, жакындарынын колдоосу бул бузулуу менен ооругандардын прогнозун жана жашоо сапатын бир топ жакшыртат.

Санариптик аутизмдин коркунучу бул бузулуу жеке адамда олуттуу социалдык жана психикалык ден соолук көйгөйлөрүнө алып келеринде. Обочолонуу, реалдуу дүйнө менен байланышты жоготуу, байланыш жана өз ара аракеттенүү көйгөйлөрү жашоо сапатын олуттуу түрдө начарлатат жана узак мөөнөттүү стрессти жаратат.

Бул көйгөй жалпы адамзат үчүн да коркунуч туудурат. Анткени санариптик технологияларды ашыкча колдонуу туура эмес адаптацияга, баалуулуктардын бузулушуна жана социалдык тилектештиктин менен инсандар аралык мамилелердин начарлашына алып келет. Санариптик аутизм көйгөйүн чечүү жана анын алдын алуу, жеңүү боюнча чараларды көрүү маанилүү.

Ошондуктан мен коллегаларыма “Санариптик аутизмдин алдын алуу” программасын иштеп чыгууну сунуштап, мунун үстүндө изденип келе жатабыз.

Эң негизги көңүл бура турган нерсе, балдар чоңдордун жүрүм-турумун туурашат. Андыктан балада санариптик гигиена көндүмдөрүн өнүктүрүүнүн биринчи кадамы – ата-эненин адаттарын тууралоо. Негизинде дүйнө санариптешүүгө ыңгайлашкан сайын глобалдык көйгөйгө айланууда.

Лариса Асанбекова, парапсихолог:

Психологиялык оорулар эмнеге көбөйдү?

– Жаңы доорго өтүү башталды. Учурда жаңы доордун таза, күчтүү, сапаттуу энергиясын көтөрө албай ооруган адамдар көбөйүүдө.

Өзгөчө депрессия, нерв, жүрөк, боор, баш оору, кан басымдын жогорулашы, кант оорусу, рак оорусу, буту-кол, сөөк оорулары көбөйүп жатат. Бул адамзат жаңы энергияга өтүүгө даяр эместигин көрсөтөт.

Мисалы, рак ооруусу таарынчаак, кечиргенди билбеген кекчил, жандүйнөсү жарды адамдарда пайда болсо, кант диабети сүйгөндү билбеген, өзү да сүйүүгө муктаж өзүмчүл адамдарда көп пайда болот. Буту-колу, сөөктөрү ооругандар материалдык дүйнөгө байлангандар жана ушу сыяктуу мисалдар. Ар бир ооруу адамдын ой-толгоосунан, ниет- пейилинен, жашоо образына жараша ооруну өзү чакырып, ооруга өзү шарт түзүп берет.

Оору – бул адамга берилген сигнал. Кайсыл орган ооруса, ошол жерге терс энергия чогулган. Демек, адам өзү ошол оору эмне себептен пайда болгонун ойлоп көрүп, ооруну пайда кылган мүнөзүн, оюн, сөзүн, жашоого болгон көз карашын оңдошу керек. Башка бирөөнүн жардамы убактылуу гана жардам болуп кала берет. Оорудан айыккың келсе ооруну жараткан себебин оңдош керек. Ал эми оору болобу, көйгөй болобу баарынын себеби биоталаага чогулган терс энергия.

Ал эми жаңы доорго иргелген гана адамдар, башкача айтканда таза энергиялуу адамдар өткөндүктөн, оору деген көйгөй бара – бара жоголот. Жаңы доорго өтүү 2036- жылга чейин уланат. Тазаланган адамдар учурда аң-сезимдери ачылып, жаңы доорго өтүп жатышат.

Жандүйнөгө чогулган терс энергия оор болот жана төмөнкү катмарга сүйрөйт.

Даярдаган Турдайым Кожомбердиева

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Tags: аутизмден соолукЖИпарапсихологияпсихикалык ооруупсихология
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

К. Токаев бүгүн Казакстан элине  кайрылуу жасайт

К. Токаев бүгүн Казакстан элине кайрылуу жасайт

28.10.2026
Рим папасы Лев XIV: Жасалма интеллектке байланыштуу кооптонууларга олуттуу мамиле кылуу зарыл

Рим папасы Лев XIV: Жасалма интеллектке байланыштуу кооптонууларга олуттуу мамиле кылуу зарыл

30.09.2026
АКШ Борбор Азияга ЖИни өнүктүрүүгө миллиондогон доллар бөлдү

АКШ Борбор Азияга ЖИни өнүктүрүүгө миллиондогон доллар бөлдү

29.09.2026
Билл Гейтс: Жасалма интеллект «миллиард адамдын өлүмүнө» алып келиши мүмкүн

Билл Гейтс: Жасалма интеллект «миллиард адамдын өлүмүнө» алып келиши мүмкүн

26.09.2026
А. Касымалиев КЭРдин Ханчжоу шаарында Дүйнөлүк санариптик соода көргөзмөсүнүн ачылыш аземине катышты

А. Касымалиев КЭРдин Ханчжоу шаарында Дүйнөлүк санариптик соода көргөзмөсүнүн ачылыш аземине катышты

24.09.2026
БУУ ЖИнин өнүгүшүнө байланыштуу коркунучтарды реалдуу деп атады

БУУ ЖИнин өнүгүшүнө байланыштуу коркунучтарды реалдуу деп атады

16.09.2026
Саламаттык сактоо министри  Д. Осмонов: “VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарында 1577 адамга медициналык жардам көрсөтүлдү”

Саламаттык сактоо министри  Д. Осмонов: “VI Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарында 1577 адамга медициналык жардам көрсөтүлдү”

08.09.2026
Жасалма интеллект менен узак убакыт баарлашуу адамды роботко окшоштуруп коюшу мүмкүн

Жасалма интеллект менен узак убакыт баарлашуу адамды роботко окшоштуруп коюшу мүмкүн

02.09.2026
Узак жашагандардын канынан ракты жок кылуучу сейрек иммундук клеткалар табылды

Узак жашагандардын канынан ракты жок кылуучу сейрек иммундук клеткалар табылды

22.08.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

20.11.2026
Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

20.11.2026
Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
215 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.