Eurasiatoday
Жума, 20-Ноябрь, 2026
KG | RU | KZ
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу
No Result
View All Result
Eurasiatoday
KG | RU | KZ
No Result
View All Result

Мамлекетти кыйратуунун батыштык долбоору: ислам дүйнөсү үчүн Ирандын сабагы

  • Аналитика
  • 30.01.2026 17:58

Loading

Ислам өлкөлөрүнүн басымдуу бөлүгү мунайга жана бай жаратылыш ресурстарына ээ аймактарда жайгашкан жана негизинен Азия менен Африкада орун алган. Бул мамлекеттердин көпчүлүгү мунайдан тышкары дагы башка баалуу минералдык ресурстарга ээ. Ал эми олуттуу мунай же кен байлыктары жок ислам өлкөлөрү да, жок дегенде, дүйнөлүк масштабда маанилүү жана аныктоочу геосаясий жана стратегиялык позицияны ээлейт.

Айрым мамлекеттер, мисалы Иран Ислам Республикасы, бир эле учурда бир нече өзгөчө маанилүү сапаттарга ээ. Аларга мунайдын жана кен байлыктардын ири запастары, Чыгыш менен Батыштын, Түндүк менен Түштүктүн кесилишиндеги стратегиялык абалы, кеңири аймагы жана калкынын көптүгү кирет.

Батыш державаларынын саясаты — Улуу Британиянын классикалык колониализм доорунан тартып бүгүнкү күнгө чейин, АКШ мунайга жана башка стратегиялык ресурстарга үстөмдүк кылууга ачык умтулуп жаткан шартта да — ар дайым «бөлүп ал да башкар» принцибине негизделип келген.

Тема боюнча

АКШнын Калифорния штатында күчү 5,0 баллга жеткен жер титирөө болду

АКШнын Калифорния штатында күчү 5,0 баллга жеткен жер титирөө болду

20.11.2026

Мамлекеттерди кыйратуунун батыштык долбоору: ислам дүйнөсү үчүн Ирандын сабагы

Бул саясаттын алкагында ири жана көз карандысыз мамлекеттер бир нече майда, алсыз жана оңой көзөмөлдөнө турган өлкөлөргө айландырылышы керек. Мындай мамлекеттердин башкаруучулары АКШ менен Батыш үчүн «саан уй» болуп турган учурда, аларга каршы агрессивдүү аракеттер жасалбайт, анткени негизги максат — элдердин байлыктарын талап-тоноо.

Бирок кайсы бир эл же өкмөт көз карандысыздыкка умтулуп, өз байлыктарын өз калкынын жыргалчылыгына жумшоону каалаган учурда, ар кандай шылтоолор менен аны кулатуу, кыйратуу же бөлүп-жаруу аракеттери башталат. Мунун максаты — бийликти көз каранды жалданма күчтөргө же майда жергиликтүү режимдерге өткөрүү.

XX кылымдын акыркы он жылдыктарына чейин Ирандын жашоосунун дээрлик бардык тармактары АКШ менен Батыштын таасири жана көзөмөлү алдында болгон. Элдин жана дин кызматкерлеринин колдоосу менен доктор Мохаммад Мосаддык сыяктуу улуттук өкмөт түзүлүп, мунай өнөр жайы улутташтырылганда, ал өкмөт төңкөрүш жолу менен кулатылган.

1979-жылы Иран Ислам революциясы жеңишке жеткенден кийин мусулман элдери ойгонуп, ислам дүйнөсүндө революциялык кыймылдардын толкуну башталган. Өкмөттөр, жок дегенде, өз саясатында көрсөтмө иретинде айрым өзгөрүүлөрдү жарыялоого мажбур болушкан.

АКШ Ислам революциясы башка элдерге үлгү болуп кетиши мүмкүн экенин түшүнүп, алгачкы жылдардан тартып Иранга каршы төңкөрүштөрдү, ички башаламандыкты жана куралдуу жаңжалдарды уюштурууга киришкен.

Бул аракеттер ишке ашпай калгандан кийин, АКШнын, Батыштын жана айрым аймактык режимдердин толук колдоосу менен Ирактын Иранга каршы сегиз жылдык таңууланган согушу башталган. Оор жоготууларга карабастан, бул согуш душмандардын жеңилиши жана иран элинин жеңиши менен аяктаган.

Согуштан кийин Иран илимий, өнөр жай, медицина, аскердик, коргонуу, экономикалык тармактарда (айрыкча мунайга тиешеси жок экспорт жаатында), ошондой эле өзөктүк технологияларда ыкчам өнүгүү жолуна түштү. Эл аралык статистикага ылайык, 2024-жылга карата өлкө бул тармактардын көбүндө дүйнөдө биринчи орундан он бешинчи орунга чейин кирген.

Бул ийгиликтер АКШ менен Батыш үчүн кабыл алынгыс болду, анткени Иран башка ислам өлкөлөрү үчүн үлгүгө айланышы мүмкүн эле. Ошондуктан алар мезгил-мезгили менен ички башаламандык уюштуруу долбоорлорун ишке киргизип турушкан. Согуштан кийин болжол менен ар он жыл сайын ири толкундоолор пландалса, акыркы жылдары бул аралык бир-эки жылга чейин кыскарган.

АКШ менен Израилдин ачык колдоосуна карабастан, бул кутумдардын баары ийгиликсиз аяктаган.

Акыры, каршылаштар түз аскердик чабуулга жана жогорку кызматтагы адамдарды — бийликтин үч бутагынын жетекчилерин, улук аскер командирлерин жана илимпоздорду — массалык түрдө өлтүрүүгө, ошондой эле куралдуу агенттик тармагын бир убакта иштетүүгө баруу керек деген жыйынтыкка келишкен.

Бирок бул кутум да, Кудайдын каалоосу менен, аятолла Али Хаменейинин даанышман жетекчилигинин жана иран элинин биримдигинин аркасында ишке ашкан жок. Он эки күндүк кагылышуулардан кийин дал АКШ менен Израиль ортомчулар аркылуу ок атышууну токтотууну суранышкан. АКШ президенти түз эфирде «Израилди тозоктон сактап калдым» деп да мойнуна алган.

Ирандын гиперүндүү ракеталарынын жана арзан, бирок натыйжалуу учкучсуз учуучу аппараттарынын күчү каршылаштарды таң калтырды. Буга чейин бул жетишкендиктерди жасалма же компьютердик графиканын жемиши деп атагандар кийинчерээк аларды өздөрү көчүрүүгө аракет кыла башташты.

Аскердик жеңилүүдөн кийин душмандар кайрадан тыңчылык-диверсиялык тармагына жана башаламандык түзүүгө багытталган күчтөргө таянышкан. Экономикалык тынч нааразылык акцияларынын калкалоосунда өлкөнүн 650дөн ашык шаарында жана 1700 пунктунда ИГИЛ тибиндеги уюшкан террористтик кампания жүргүзүлгөн.

Эки күн жана эки түн ичинде, аларга каршы аскердик күч колдонулбаганынан пайдаланып, коопсуздук күчтөрүнүн кызматкерлерин жана тынч жарандарды — анын ичинде балдарды, медицина кызматкерлерин жана жөн гана көчөдөн өткөн адамдарды — болжол менен 2500 кишини ырайымсыздык менен өлтүрүшкөн. Айрым учурларда өздөрүн жөнөкөй адамдар катары көрсөтүп, «жарадарларды ооруканага жеткиребиз» деп айтып, андан кийин атып салышкан. Бул окуяларга катышкан миңден ашуун адам камакка алынгандан кийин, алардын көпчүлүгү үрөй учурган көрсөтмөлөрдү беришкен. Бул көрсөтмөлөр иран телеканалдарында «18 жашка чейинкилерге болбойт» деген белги менен көрсөтүлүүдө.

Башаламандык учурунда мамлекеттик жана жеке менчикке ири зыян келтирилген. Анын ичинде 305 тез жардам унаасы, 24 май куюучу бекет, 700 дүкөн, 300 турак жай, 750 банк филиалы жана кеңсеси, 414 мамлекеттик имарат, 749 полиция унаасы, 120 «Басиж» базасы, 200 мектеп, 350 мечит, миңдеген Куран нускалары, 60тан ашык китепкана, 89 диний окуу жайы, 253 автобус токтоочу жай, 600 банкомат жана 800 жеке унаа жабыркаган.

Ошого карабастан, элдин көп миллиондогон митинги — эл аралык ЖМКлардын маалыматы боюнча Тегеранда болжол менен 3 миллион адам жана өлкө боюнча дээрлик 40 миллион адам — бир нече күндүн ичинде бул башаламандыкка чекит койгон.

Мындан улам, ислам өлкөлөрүнүн элитасы эл аралык түзүмдөрдүн адам укуктары, демократия, эркиндик жана Бириккен Улуттар Уюму тууралуу кооз ураандарына алданбашы керек. Палестинанын, Ливандын, Ливиянын, Сириянын, Ирактын жана Венесуэланын тагдырына карап, мындай аракеттер эл аралык укуктун кайсы нормаларына туура келерин өздөрүнөн сурап көрүшү зарыл.

Исламдын душмандары Ислам Республикасын жок кылууну Азербайжан менен Түркиядан тартып Египетке, Пакистанга, Индонезияга, Малайзияга, Мароккого жана Алжирге чейинки башка ислам өлкөлөрүн көзөмөлгө алуунун баштапкы чекити катары көрүшөт.

Ислам дүйнөсүнүн элитасына сергек болуу, түшүндүрүү жана элди маалымдоо аркылуу бул кооптуу долбоорго каршы туруу милдети жүктөлөт. Бардык кутумдарга карабастан, ислам каршылык фронту кеңейүүдө. Бир кезде кайрымдуулук уюму болгон ХАМАС бүгүн сионисттик режимге каршы каршылык күчүнө айланды. Ливан лидерлеринен айрылганына карабастан, бүгүн мурдагыдан да бекем турат. Иракта болсо каршылыкты колдогон күчтөр азчылыктан парламенттеги таасирдүү күчкө айланды.

Булак: www.vb.kg

ПоделитьсяTwitterWhatsApp
Подпишитесь и получайте новости первыми​
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE

Тектеш жаңылыктар

Түркия дүйнөдө биринчи болуп учкучсуз согуштук учакты куралданууга кабыл алды

Түркия дүйнөдө биринчи болуп учкучсуз согуштук учакты куралданууга кабыл алды

20.11.2026
АКШнын Калифорния штатында күчү 5,0 баллга жеткен жер титирөө болду

АКШнын Калифорния штатында күчү 5,0 баллга жеткен жер титирөө болду

20.11.2026
Пентагон: Иранга каршы согуш АКШга 48 миллиард доллардан ашык чыгым алып келди

Пентагон: Иранга каршы согуш АКШга 48 миллиард доллардан ашык чыгым алып келди

20.11.2026
Россия, Иран жана Кытай МАГАТЭнин инспекцияларын кайра баштоо үчүн Иранга карата чабуулдарды жана коркутууларды токтотууга чакырды

Россия, Иран жана Кытай МАГАТЭнин инспекцияларын кайра баштоо үчүн Иранга карата чабуулдарды жана коркутууларды токтотууга чакырды

20.11.2026
Путин Душанбеде Рахмон менен жолугушту

Путин Душанбеде Рахмон менен жолугушту

20.11.2026
АКШнын дагы бир авианосеци Батыш Азия аймагынан чыгып кетти

АКШнын дагы бир авианосеци Батыш Азия аймагынан чыгып кетти

20.11.2026
Сенатор-демократ Адам Шифф Иран менен жаңжалдан улам АКШнын чыгымдары жана жоготуулары көбөйүп жатканын билдирди

Сенатор-демократ Адам Шифф Иран менен жаңжалдан улам АКШнын чыгымдары жана жоготуулары көбөйүп жатканын билдирди

20.11.2026
Таланттан аракетке: “Социалдык лифттер” Кыргызстандагы жаштардын өзүн-өзү өнүктүрүүсүнө кандай таасир берет?

В. Боков: Кыргызстан «Россия – мүмкүнчүлүктөр өлкөсү» долбоорлорунун катышуучуларынын саны боюнча чет өлкөлөр арасында экинчи орунда турат

20.11.2026
Ирандык Марзие Жафари Азиянын мыкты аял футбол машыктыруучусу аталды

Ирандык Марзие Жафари Азиянын мыкты аял футбол машыктыруучусу аталды

20.11.2026

Биздин Facebook


Eurasia Today

Башкы жаңылыктар

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

Иран АКШнын химиялык жана биологиялык курал тууралуу дооматтарын четке какты

20.11.2026
Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

Сомали БАЭнин элчисин өлкөдөн чыгарып, өз элчисин Абу-Дабиден чакыртып жатат

20.11.2026
Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

Иран аймактагы өлкөлөрдү АКШнын соккулары үчүн өз аймактарын пайдаланууга бербөөгө чакырды

19.11.2026
Карануска

МАГАТЭнин Иран жана Израилге карата кош стандарттары: Иран ТИМинин өкүлү Гроссиге жооп берди

19.11.2026
Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

Путин менен Си Цзиньпин Кытайдагы жолугушууда жаңы дүйнөлүк тартип тууралуу билдирүү жасашты

18.11.2026
Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

Иран Бахрейндеги АКШнын радардык системасына үчүнчү жолу дрон менен сокку урду

18.11.2026

Валюталар курсу

Экономика

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

Иран менен Россия Решт — Астара темир жолун куруунун баасын 1,36 млрд еврого макулдашты

18.11.2026
ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

ЭВФ Борбор Азия өлкөлөрүнө акча-кредит саясатын катаалдаштырууну сунуштады

18.11.2026
Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

Евразия өлкөлөрү Ирандын демилгесин колдоду: Исламабадда согушту токтотууга чакырышты

17.11.2026
Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

Кытайдан Кыргызстанга күйүүчү майдын алгачкы партиясы темир жол аркылуу жеткирилди

28.10.2026
Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

Bloomberg: Хуситтердин чабуулдары Сауд Арабиясынын туризм, транспорт тармагына жана инвестициялык планына сокку урду

28.10.2026
Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

Өкмөт күйүүчү-майлоочу майларды субсидиялоону 31-декабрга чейин улантат. Андан кийин эмне болот?

27.10.2026
Eurasia Today @eurasiatoday_ru
214 подписчиков

Новости, аналитика и репортажи: Иран, Центральная Азия, Россия. Сложное — просто, важное — интересно.

Подписаться в Telegram
  • Башкы
  • Борбор Азия
  • Дүйнө
  • Илим
  • Коом
  • Маданият
  • Саясат
  • Экономика
  • Дин
  • Спорт
  • Туризм
  • Сүрөт
  • Видео
© 2023 Eurasiatoday.
Бардык укуктар корголгон.
Сайттын эски версиясы

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.

No Result
View All Result
  • Башкы
  • Саясат
  • Экономика
  • Коом
  • Борбор Азия
    • Кыргызстан
    • Казакстан
    • Өзбекстан
    • Түркмөнстан
    • Тажикстан
  • Дүйнө
    • Америка
    • Европа
    • Азия
    • Батыш Азия
    • Россия
  • Маданият
  • Илим
  • Туризм
  • Дин
  • Спорт
  • Биз тууралуу

"EURASIA TODAY" сайтынын материалдарын колдонуу жана көчүрүү булакка шилтеме берүү аркылуу гана мүмкүн. Текст, фото, аудио жана видеоматериалдарды пайдалануу редакциянын макулдугу менен гана ишке ашырылат.