• Саясат
  • Экономика
  • Коом
 
109 Категория: Интервью - Published: 31/08 - 11:45

"Fars News" агенттигинин аймактык кеңсесинин (Борбордук Азия - Бишкек) Иран Ислам Республикасынын Кыргыз Республикасындагы Элчилигинин Маданий өкүлчүлүгүнүн жетекчиси Парвиз Гасеми менен маеги.

-  Коронавирустун чыгышы Ирандын Борбор Азиядагы маданият жаатындагы тышкы саясатына кандай таасирин тийгизди? Мурда алдын ала түзүлгөн программалар үзгүлтүккө учурабадыбы?
-  Иран Ислам Республикасынын чет өлкөлөр жана Борбордук Азия чөлкөмү менен, айрыкча маданият жаатында болгон мамилелери ар дайым артыкчылыктуу багыттардын катарында болуп келген. Ал эми бул республикалар эгемендүүлүккө ээ болгондон бери Иран Ислам Республикасы менен алардын ар биринин ортосунда маданий келишимге кол коюлган. Иш жүзүндө бул мамилелер расмий жана практикалык мүнөзгө ээ болду.

Иран менен Борбордук Азия өлкөлөрү көптөгөн маданий жана диний жалпылыктарга ээ, башкача айтканда, алар бир цивилизациянын маданий чөйрөсүндө. Ушул маданий жалпылыктар, бул өлкөлөрдүн Иран Ислам Республикасы үчүн маанилүүлүгү жана бул аймактын өкмөттөрүнүн жана калкынын каалоосу болгондуктан, ушул жылдар аралыгында ар дайым маданий байланыштар түзүлүп келген.  Ага ылайык, бул республикалардын дээрлик бардыгында Иран Ислам Республикасынын Элчилигинин маданий өкүлчүлүктөрү түзүлүп, учурда жигердүү иштеп келе жатышат. Күтүлбөгөн кубулуштар, коронавирус аттуу чакырылбаган коноктун пайда болушу жана анын жайылышы башка тармактарга залакасынн тийгизген сыяктуу эле биздин дагы бардык иш-аракетерибизге таасирин тийгизди.

Маданий чөйрөлөр коронавирустун кесепеттеринен жана өкмөттөрдүн аны менен күрөшүүдөгү чектөөлөрүнөн сыртта калышкан жок. Мындай шартта, ар бир өлкө таажы вирусу менен натыйжалуу күрөшүү үчүн чараларды жана механизмдерди колдонушту. Маданий борборлордун иши жабылып, саламаттык протоколдорунун жана көрүлгөн чаралардын алкагында ар кандай конференция, көргөзмө, фестивалдарды өткөрүүгө, маданий делегациялардын алмашуусуна, айрым жолугушууларга жана дайындоолорго тыюу салынган же минималдаштырылган.

Албетте, бул кырдаал алдын-ала пландаштырылган көптөгөн маданий иш-чаралар боюнча кыйынчылыктарды алып келди жана жогоруда айтылгандай, бул кырдаал баардык тармактарда көгөйлөрдү жаратты. Ошого карабастан, коронавирус шарттартында иштөөнү улантып, бардык өлкөлөр сыяктуу эле, биз дагы маданий байланыштарды жана өз ара мамилелерди сактоо боюнча чараларды көрдүк. Мындай шарттарда иштөө, иш-аракеттерде жаңы багыттардын жана демилгелердин пайда болушу үчүн анын талаптары болду жана даярдыктарды талап кылды, биз бул шарттарга жана анын чектелген мүмкүнчүлүктөрүнө тезирээк көнүп кетүүгө аракет кылдык.

-  Коронавирус эпидемиясынын кесепетинен Иран, ошондой эле Борбор Азия өлкөлөрү оор жоготууларга учурады, ошондуктан маданий-агартуу программаларын каржылоо кыскартылышы мүмкүн. Аз каражат менен маданий карым-катнашты өнүктүрүүнү уланта берсе болобу?

-  Сиз кырдаалга туура баа берип жатасыз. Вирустун жайылышы көптөгөн адамдардын, алардын арасында медициналык кызматкерлердин өмүрүн алып кетти. Азыр көптөгөн өлкөлөрдүн экономикасы өтө чоң чыгымдарды көтөрүп жатат. Пандемия киргизген чектөөлөрдөн улам көптөгөн ишканалар ири көйгөйлөргө жана рецессияларга туш болушту. Саламаттыкты сактоо министрлиги киргизген чараларды аткаруу зарылчылыгынан улам, жашоо-тиричиликтин кадимки тартиби, ошондой эле социалдык жана экономикалык иш-чаралар үзгүлтүккө учурады, бул табигый түрдө жашоо жана кирешеге таасирин тийгизди. Өкмөттөрдүн макроэкономикалык кирешелерине жана калктын кирешелерине дагы терс таасирин тийгизди.

Белгилей кетсек, учурда Иран Ислам Республикасына эки вирус кол салууда: АКШнын санкциялары жана коронавирус.

Чындыгында, биз биринчи эмбаргого көптөгөн жылдардан бери туш болуп келе жатабыз. Акыркы жылдары күч алган санкциялар жана пандемия кырдаалды ого бетер татаалдантты. Бирок, буга карабастан, Тегеран мүмкүнчүлүгүнө жараша вируска каршы күрөшүү үчүн айрым өлкөлөргө жардам берип, гуманитардык жардам жөнөтүп жатат. Чет өлкөлөрдөгү маданий иш-аракеттерибиздеги көйгөйлөргө байланыштуу жана жаңы шарттарга ылайык, биз аз каржы менен, ошондой эле керектүү натыйжалуулукка ээ иштерди аныктап, жөнгө салууга аракет кылдык.

Бул жагынан алганда, маанилүү жана ачыкка чыгаруучу жагдай, COVID-19 айрым көңүл бурулбай калган жөндөмдөрдү жана потенциалдарды аныктоого жана активдештирүүгө алып келиши мүмкүн. Коронавирус инфекциясы айрым таланттардын гүлдөшүнө жана жаңы демилгелердин көтөрүлүшүнө себеп болушу мүмкүн.

- Карантин учурунда Ирандын Кыргыз Республикасындагы Маданий өкүлчүлүгү кандай маданий-агартуу программаларын өткөрдү?

- Карантин мезгилинде биздин иш-чаралардын көпчүлүгү алыстан жана социалдык тармактарда жүргүзүлдү. Жаңы окуу жылында Кыргызстандын университеттеринде жана айрым мектептеринде фарс тилин окутуунун механизми талкууланды жана иштелип чыкты. Жаңы окуу жылында чектөө чаралары кыскарат деп ишенебиз. Кыргызстандын илимий жана билим берүү борборлорунда перс тили боюнча курстар мурдагыдай эле окутулат.  

Белгилүү болгондой, учурда Бишкек мамлекеттик гуманитардык университетинде жана Ош мамлекеттик университетинде бир катар студенттер фарс тилин үйрөнүп жатышат (өткөн окуу жылы). Мындан тышкары, Славян мамлекеттик университетинде Иран таануу борбору иштейт. Биздин жардамыбыз менен Бишкектеги беш мектепте перс класстары бар жана 500гө жакын кыргыз студенттери фарс тилин кошумча тил катары акысыз үйрөнүп жатышат.

Пандемия учурунда үч фарс тили  мугалими Саади Фонду тарабынан уюштурулган виртуалдык окутуу курсуна катышты. Келечекте биз дагы котормо технологиясы, Иран таануу, ал тургай Саади Фондунун колдоосунда журналистикада сыяктуу тил курстарын сунуштоону пландап жатабыз.

Мындан тышкары, биз азыр сайтыбыздын ишин үч тилде: фарс, орус жана кыргыз тилдеринде өркүндөтүп жатабыз. Ошондой эле, биз фарс тилинде "Кыргызстандын коому жана маданияты"  аттуу журнал жана "Иран коому жана маданияты", "Мурас" журналдарын орус жана кыргыз тилдеринде чыгарууну пландап жатабыз.

Бүгүнкү күндө эки жумада бир чыгуучу бул журналдардын 36 саны даярдалып, электрондук түрдө жарыяланды. Фарс жана кыргыз тилдеринде бирдей айтылган "Мурас" деген сөз менен аталып жүргөн жана ай сайын чыгуучу "Кыргызстандын коому жана маданияты" орус-кыргыз журналынын ушул күнгө чейин 6 саны чыгарылды. Журнал Кыргызстандагы вирустун чыгышы менен бир мезгилде, 2020-жылдын март айынан баштап жарык көрө баштаган.

Ушул алты ай ичинде биз кыргыз телеканалдарынын бири менен биргеликте перс тасмаларын которууда бир топ жакшы натыйжаларга жетиштик, андан кийин алар телекөрсөтүүлөрдө көрсөтүлдү. Кыргыз телекомпаниясы менен түзүлгөн кызматташуу жөнүндө меморандумга ылайык, биз бир катар мыкты иран тасмаларын жана сериалдарын кыргыз жана орус тилдерине которууга макулдаштык. Практикалык башталыш болду жана биз Юсуф (а.с.) пайгамбардын сериалын кыргыз тилине которуп баштадык жана жакын арада Кыргызстандын эли телекөрсөтүүдөн кыргызча дубляж менен 45 сериядан турган бул сериалды көрөт деп ишенебиз.

- Бул кризистин кесепеттерин жоюуда маданият кандай ролду ойнойт деп ойлойсуз? Эл аралык маданий байланыштардын ролу кандай?

- Биздин коом жана жалпы дүйнө бул жаман вирустан тезирээк арылышы үчүн, санитардык ченемдерди сактап, Кудай Тааладан дуба кылышыбыз керек. Бул вирус коомдук жана заманбап жашоонун бардык аспектилерине таасирин тийгизди.
Коронавирус пандемиясынан улам маданий алмашуу мүмкүнчүлүгү минималдаштырылды. Ушул шарттар үчүн вебинарлар жана онлайн курстар сыяктуу жаңы ыкмалар алмаштырылса дагы, биз жолдун башында турабыз жана бул иш-чаралар курстардын жана бетме-бет окутуунун таасирин бере албасы анык.  

Маданият ар дайым кризистерге каршы күрөштө маанилүү ролду ойногон жана ар кандай маалыматтар, образдарды жана менталитетти таануу жана жаратуу маданият жана маданий дипломатия каналы аркылуу жүзөгө ашырылат.

- Карантиндик шартта Бишкекте фарси тили окутулган мектептердеги окуучулуардын окуусу кандай улантылат? Алар онлайн режимине даярбы?

- Биз азыркы учурда перс тилинүйрөнүүнү каалоочулар үчүн факультативдик тил катары окутулган мектептердин директорлору менен ушул маселени талкуулап жатабыз. Буга байланыштуу, биз администрациянын шарттарына жана талаптарына баш иебиз, ошондой эле окутуу онлайн режиминде өткөрүлсө, окуучулардын ата-энелеринин канчасы макул болушаарына карайбыз. Кандай болгон күндө дагы биз даярбыз. Албетте, башка тил сабактары дагы биздин шарттарга туш болуп жатышат.

Маектешкен Арген Бактыбек уулу.

Перс тилинен кыргызчага которгон Альбина Доктурбек кызы.

Валюта курсу

IRR
0.02
0.00
USD
84.80
0.00
EUR
101.18
0.00
KZT
0.20
0.00
RUB
1.12
0.00
TJS
7.50
0.00
TMT
24.23
0.00
UZS
0.01
0.00

Аба ырайы

 

+8°C Тегеран
+1°C Москва
-7°C Нур-Султан
+1°C Бишкек
+3°C Алматы
+9°C Дүйшөмбү
+13°C Ашхабад
+3°C Ташкент